Nedir?
Frenk çömleği, kuşbaşı kuzu etinin bol domates, taze kırmızı biber, patlıcan, soğan ve sarımsakla toprak çömlekte kat kat dizilip taş fırında saatlerce pişirildiği bir yaz yemeğidir. Domates ve biber pişerken kendi suyunu verir; tescil tarifinin malzeme listesinde ayrıca su yer almaz. Sonuç, eti yumuşacık dağılan, koyu ve sulu bir tencere yemeğidir.
Adı ve kökeni
"Frenk", Urfa ağzında domatestir. Domatesin Anadolu'ya Avrupa üzerinden geldiği ve bu yüzden "Frenk" (Avrupalı) sıfatını aldığı yaygın olarak anlatılır; Urfa bu adı günlük dilde korumuştur. Türk Patent ve Marka Kurumu'nun 2017 tarihli tescil belgesinde (no. 253) yemek; susuz tarımla yetişen yerel domates, İvesi koyununun eti ve sütünden yapılan sadeyağ ile taze kırmızı isot kullanılarak toprak kapta pişirilen bir et yemeği olarak tanımlanır. Belgeye göre ayırt edici özelliği taze kırmızı isottur ve çömlek yöresel taş fırında pişirilmelidir. Akademik menü taramalarında frenk çömleği, lokanta menülerinde nadir görülen yemekler arasındadır.
Malzemeler
- Kuşbaşı kuzu eti
- Birkaç ilikli ve etli kemik
- Bol domates (frenk)
- Taze kırmızı biber (isot)
- Patlıcan
- Kuru soğan, sarımsak
- Sadeyağ, tuz
- Karışık baharat (tescil tarifinde karabiber, tarçın, kimyon, çemen, yenibahar, zencefil, karanfil)
Nasıl yapılır?
- Et, yemeklik doğranmış soğanla sadeyağda kavrulur, tuzlanıp ateşten alınır.
- Biberlerin sapı ve çekirdeği ayıklanıp iri doğranır; patlıcan ve domates küp küp kesilir.
- Çömleğin dibine ilikli kemikler dizilir.
- Sebzelerin yarısı, ardından kavrulmuş et ve soğan, sarımsaklar ve sebzelerin kalanı yerleştirilir.
- Tuz ve baharat serpilir.
- Çömlek taş fırında yaklaşık üç saat pişirilir.
Ne zaman, nasıl yenir?
Domatesin ve biberin en bol olduğu yaz aylarının yemeğidir. Tescil belgesinde önerilen sunum, pirinç pilavı ya da sade bulgur pilavıyla, yanında taze yeşil biber, dilimlenmiş kuru soğan ve ayranla birliktedir. Yağlı ve sulu olduğu için ekmekle de bitirilir. Domatesli Urfa yemekleri arasında kıymalı söğürme ve tepsi kebabı da aynı yaz sofrasının parçasıdır.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Uzun pişme süresi nedeniyle lokantalarda düzenli bulunmaz; daha çok evlerde ve yöresel mutfağa odaklanan bazı mekânlarda siparişle hazırlanır. Kardeş yemeği isot çömleği ile birlikte yaz sonu sofralarında görülür. Aramak isterseniz yemeğin adını hem "frenk çömleği" hem "frenk çölmeği" olarak sormanızı öneririz.
İklim'de
Menümüzde frenk çömleği yok. Domatesle pişen bir et tabağı için Domatesli Kebap, toprak kapta pişen bir yemek için Güveç bulunur.
Frenk çömleği hakkında
Frenk ne demek?
Urfa ağzında domatese frenk denir. Domates salçasına da frenksuyu adı verilir.
Frenk çömleği ile isot çömleği arasındaki fark nedir?
Frenk çömleğinde ağırlık domatestedir ve patlıcan da girer; isot çömleğinde ise ağırlık taze kırmızı biberdedir ve nar suyu kullanılır.
Frenk çömleği coğrafi işaretli mi?
Evet. Urfa (Şanlıurfa) Frenk Çömleği adıyla 2017'de mahreç işareti olarak tescil edilmiştir (tescil no. 253).