Nedir?
Gümrük Hanı, Şanlıurfa'nın tarihi çarşısının ortasında duran bir Osmanlı kervansarayıdır. Kare planlı, tek avlulu, kısmen üç katlı bir yapıdır; alt ve üst katları revaklıdır. Avlusu bazalt taşla döşelidir. Bugün avluda çayhaneler ve tespih dükkânları, üst katta ise eski makinelerle çalışan terzi atölyeleri bulunur. Urfa'da çay ve mırra içmenin, sohbet etmenin en bilinen adreslerinden biridir.
Adı ve kökeni
Kaynaklar hanın 1563'te, Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Urfa sancakbeyi Halhallı Behram Paşa tarafından yaptırıldığını aktarır ve onu şehrin en eski hanı olarak anar. Evliya Çelebi Seyahatname'sinde hana "Yetmiş Hanı" adını vermiştir; dış cephesindeki iki renkli kesme taş nedeniyle "Alaca Han" diye de anılır. Şam, Bağdat ve Halep gibi şehirlerden gelen tüccarların burada konakladığı, atlarını bitişikteki Sipahi Pazarı'na bıraktıkları anlatılır. Hanın düz toprak damı 1970 onarımında sac çatıyla değiştirilmiş, 2001'de aslına uygun biçimde yeniden onarılmıştır.
Malzemeler
Hanın avlusunda masalara gelenler:
- Çay (ince belli bardakta)
- Mırra (kulpsuz küçük fincanda acı kahve)
- Menengiç kahvesi
- Türk kahvesi
- Yazın çarşıda meyan şerbeti satan seyyar satıcılara rastlanabilir
- Tavla, dama, domino
Nasıl yapılır?
Hanı ziyaret etmek için kısa bir yol haritası:
- Balıklıgöl'den çarşıya doğru yürüyün; han, bedestenin (Kazzaz Pazarı olarak da bilinir) hemen yanındadır.
- Avluya girip bir masaya oturun ve çayınızı söyleyin.
- Önce çay söyleyin; mırrayı deneyecekseniz bir iki yudumluk olduğunu bilin.
- Üst kata çıkıp terzi atölyelerine ve revaklara bakın.
- Çıkışta hanın doğusundaki İsotçu Pazarı Caddesi'nde isot ve baharat satan dükkânlara göz atın.
Ne zaman, nasıl yenir?
Gümrük Hanı bir yemek yeri değil, bir içme ve oturma mekânıdır. Kaynaklar, hafta sonlarının kalabalık olduğunu ve çayhanelerde yer bulmanın güçleşebildiğini aktarır. Urfa'da yemekten sonra çay ya da mırra içmek yaygın bir alışkanlıktır; han, bu alışkanlığı şehrin tarihî dokusu içinde yaşatır. Mırranın Urfa sohbet kültüründeki yeri için sıra gecesi maddesine bakabilirsiniz.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Han, Şanlıurfa merkezinde, Haşimiye Meydanı yakınında, tarihi çarşının içindedir. Batısında Sipahi Pazarı, güneyinde bedesten, kuzeyinde Arasa Hamamı yer alır. Çevresindeki çarşıda yemek için kebapçılar, ciğerciler ve tatlıcılar bulunur.
İklim'de
İklim Karaköprü'dedir; Gümrük Hanı ise şehir merkezindeki çarşıdadır. Çarşı gezisinden sonra yemek için uğrayabilirsiniz; menümüzde çay da bulunur. Göbeklitepe dönüşü güzergâhında da yol üstündeyiz. Gezinizi planlarken, Gümrük Hanı'nda öğleden sonra bir çay molası, akşam yemeği için Karaköprü güzel bir sıralama olabilir.
Gümrük Hanı hakkında
Gümrük Hanı ne zaman yapıldı?
Kaynaklar 1563 yılını, yani Kanuni Sultan Süleyman dönemini verir. Hanı Urfa sancakbeyi Behram Paşa'nın yaptırdığı aktarılır.
Gümrük Hanı'nda ne içilir?
Avludaki çayhanelerde çay, mırra, Türk kahvesi ve menengiç kahvesi içilir. Masalarda tavla, dama ve domino oynayanlar görülür.
Gümrük Hanı nerede?
Şanlıurfa merkezinde, tarihi çarşının içinde, Haşimiye Meydanı yakınındadır. Batısında Sipahi Pazarı, güneyinde bedesten bulunur; Balıklıgöl'e yürüme mesafesindedir.