Nedir?
Meyan şerbeti, meyan kökü denen bitkinin köklerinden yapılan, kola rengine yakın koyu bir içecektir. Tadı tatlıyla acı arasında, köklü ve kendine hastır; ilk yudum şaşırtabilir, ikincisi alıştırır. Soğuk ve köpüklü içilir. Güneydoğu'da yaygındır; Urfa'da Ramazan akşamlarında ve sıcak yaz günlerinde sırtında güğümle dolaşan meyancılar şehrin tanıdık görüntülerindendir. Kökün kendi tatlılığı nedeniyle çoğu zaman şeker katılmaz. Bardakta köpüğü birkaç saniye durur, sonra yavaşça iner; meyancıların şerbeti yüksekten dökmesi bu köpüğü vermek içindir. Kimi satıcıların elindeki metal tasları birbirine vurarak çıkardığı sesin, sokakta meyancının geldiğini haber verdiği anlatılır.
Adı ve kökeni
Meyan, Anadolu'nun pek çok yerinde kendiliğinden yetişen bir bitkidir; kökü tatlımsı bir tada sahiptir ve uzun süredir şerbet ve şekerleme yapımında kullanılır. Güneydoğu'nun bazı yerlerinde "biyan" olarak da anılır. Meyan kökünden şerbet yapma geleneğinin bölgede çok eskiye dayandığı anlatılır, ama kesin bir başlangıç tarihi verilemez. Urfa'da meyancılığın bir meslek olarak sürdüğü, güğümden bardağa yüksekten döküş biçiminin bu mesleğin imzası olduğu bilinir.
Malzemeler
- Kurutulmuş meyan kökü
- Soğuk su
- Bez torba ya da tülbent
- İsteğe göre buz
Nasıl yapılır?
- Kurutulmuş meyan kökü havanda dövülür ya da değirmende iri çekilir.
- Dövülmüş kök bir bez torbaya konur.
- Az suyla ıslatılıp elle ovulur ve sıkılır; bu işlem köpük çıkana kadar sürer.
- Üzerine soğuk su eklenir, torba suyun içinde birkaç saat bekletilir.
- Su süzülür ve soğutulur.
- Bardağa yüksekten dökülerek köpürtülür; soğuk, isteğe göre buzla servis edilir.
Kökün ne kadar bekletildiği şerbetin rengini ve acılığını belirler; uzun bekleyen şerbet daha koyu ve keskin olur. Hazırlanan şerbet buzdolabında saklanır ve genellikle bir iki gün içinde tüketilir; bekledikçe tadı değişebilir. Evde yaparken kökü aktardan alıp küçük bir miktarla denemek, oranı kendi damak zevkinize göre bulmanızı sağlar.
Ne zaman, nasıl yenir?
Yaz içeceğidir ve Ramazan'ın iftar sofrasında ayrı bir yeri vardır; Urfa'da iftara yakın saatlerde şerbetçiler sokağa çıkar. Ciğer kebabı ya da Urfa kebabı gibi yağlı yemeklerden sonra ağzı temizlediği anlatılır. Halk arasında susuzluk giderici olarak bilinir; ancak meyan kökü tansiyonu yükseltebilir ve bazı ilaçlarla etkileşebilir. Tansiyon hastasıysanız, hamileyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız ölçülü için ve hekiminize danışın. İlk kez içecekler için küçük bir bardakla başlamak, alışılmadık köklü tadı tanımak için uygun bir yoldur.
Benzerlerinden farkı
Demirhindi şerbeti ekşimsi ve tatlıdır, şekerle yapılır; meyan şerbeti ise şekersiz, acımtırak ve köklü bir tattadır. Şalgam suyu da kebapla içilen koyu renkli bir içecektir, ama fermente havuçtan yapılır ve tuzlu-ekşidir. Urfa'nın öteki geleneksel içecekleri mırra ve menengiç kahvesi sıcak içilir; meyan şerbeti ise soğuk içeceklerin başında gelir.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Şanlıurfa'da meyan şerbeti Ramazan'da ve yaz aylarında seyyar meyancılarda, çarşıdaki şerbetçilerde ve bazı kebapçılarda bulunur. Tarihî çarşı ve Balıklıgöl çevresinde güğümlü satıcılara rastlamak mümkündür. Kış aylarında bulmak zorlaşır. Satıcılar şerbeti çoğu zaman bardak bardak satar; şişeyle eve götürmek isteyenler için şişeleyen dükkânlar da vardır. Çarşı gezisinde, sıcak bir öğle saatinde içilen bir bardak meyan, şehrin sokak kültürünü tanımanın kolay yollarından biridir. Bardağın soğuk olmasına dikkat edilir; ılık meyan şerbetinin tadı daha keskin gelir.
İklim'de
Menümüzde meyan şerbeti yok. Kebabın yanında soğuk bir içecek isterseniz ayran ve şalgam menümüzde bulunur.
Meyan şerbeti hakkında
Meyan şerbeti nerenin?
Güneydoğu Anadolu'da yaygındır; Şanlıurfa'da özellikle Ramazan'da ve yaz aylarında sokak satıcılarıyla özdeşleşmiştir. Gaziantep ve Adıyaman gibi komşu şehirlerde de içilir.
Meyan şerbeti nasıl yapılır?
Kurutulmuş meyan kökü dövülür, az suyla ovularak köpürtülür, üzerine soğuk su eklenip bekletilir ve süzülür. Genellikle şeker katılmaz.
Meyan şerbetinin faydaları nelerdir?
Halk arasında serinletici ve susuzluk giderici olarak bilinir; bunlar bilimsel olarak kanıtlanmış sağlık iddiaları değildir. Meyan kökü tansiyonu yükseltebilir; tansiyon hastasıysanız, hamileyseniz ya da düzenli ilaç kullanıyorsanız içmeden önce hekiminize danışın.
Meyan şerbeti kaç kalori?
Şekersiz yapıldığında hafif bir içecektir; şeker eklenip eklenmemesine ve kökün yoğunluğuna göre değişir.