Nedir?
Dövmeç, bayat ekmeğin domates suyuyla yumuşayıp isot, sarımsak ve yeşillikle tatlandığı yoğun bir Urfa mezesidir. Malzeme bıçakla ince kıyılmaz; geniş bir kapta elle ya da tahta kaşıkla dövülür, ezilir ve birbirine geçer. Ortaya salatayla ezme arasında, kaşıkla yenen tok bir kıvam çıkar. Pişmez; soğuk ya da oda sıcaklığında, dinlendirilerek yenir. Urfa'da "döğmeç" yazımı da kullanılır.
Adı ve kökeni
Ad, yapılışından gelir: "dövmek" fiilinden türemiştir ve malzemenin dövülerek karıştırılmasını anlatır. Bayat ekmeği değerlendirmenin bir yolu olarak ev mutfağında doğduğu düşünülür; ekmeği israf etmeme alışkanlığı Urfa mutfağında başka yemeklerde, örneğin tiritte de görülür. Yemeğin ne zamandan beri bu adla anıldığına dair kesin bir kayıt yoktur. Yakın tarihli akademik bir menü taramasında incelenen Urfa işletmelerinin menülerinde rastlanmadığı kaydedilmiştir.
Malzemeler
- Bir iki günlük tandır ekmeği, lavaş ya da yufka
- Olgun domates
- Kuru soğan ve yeşil soğan
- Sarımsak
- Bol maydanoz, nane
- İsot, tuz, isteğe göre nar ekşisi
- Zeytinyağı
- Kimi evlerde ufalanmış peynir ya da haşlanmış bulgur
Nasıl yapılır?
- Ekmek ya da yufka küçük parçalara ayrılır.
- Domatesler rendelenir ya da çok ince kıyılır; suyu atılmaz.
- Soğan, sarımsak, maydanoz ve nane ince kıyılır.
- Hepsi geniş bir kapta isot ve tuzla birlikte elle ya da tahta kaşıkla dövülerek karıştırılır.
- Ekmek domatesin suyunu çekip yumuşayınca zeytinyağı ve isteğe göre nar ekşisi eklenir.
- Peynir kullanılacaksa en son katılır; kısa süre dinlendirilip servis edilir.
Kıvam kuru kalırsa biraz daha domates ya da birkaç kaşık su eklenir. Ekmeğin tamamen dağılmaması, ağızda hafif doku bırakması istenir.
Ne zaman, nasıl yenir?
Dövmeç yaz yemeğidir; domatesin tatlandığı, ocağa yaklaşmak istenmeyen sıcak günlerin mezesidir. Urfa evlerinde hafif bir akşam yemeği olarak ya da kebap sofrasında ezmenin yanında ikinci bir kâse olarak yer alır. Ekmekle değil kaşıkla yenir, çünkü ekmek zaten içindedir. Yanında ayran ya da serin bir lebeni iyi gider.
Hazırlandıktan sonra uzun beklemeye gelmez; ekmek fazla yumuşayıp lapa kıvamına dönebilir. Bu yüzden çoğu evde sofraya oturmadan kısa süre önce yapılır. Peynirli yorumu daha tok, yalnız sebzeli yorumu daha ferahtır; hangisinin yapılacağı çoğu zaman o gün evde ne olduğuna bağlıdır. Kaşığın yanına taze yeşil biber ve bir avuç maydanoz konması, sıcak bir yaz akşamında sofrayı tamamlar.
Benzerlerinden farkı
Bostana ile aynı mevsimin, aynı sebzelerin tadıdır; ama bostana sulu bir salatadır, dövmeç ise ekmekle tok bir meze. Ezme, ekmeksiz ve süzülmüş bir kıvamdadır. Bayat ekmekle yapılan Doğu Akdeniz salatalarıyla, örneğin fattuşla akrabalık kurulabilir; ancak dövmeçte ekmek kızartılmaz, domates suyunda yumuşatılır ve isot baskındır. Çiğ köfte gibi yoğurularak yapılır ama içinde et ya da bulgur hamuru yoktur.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Dövmeç Şanlıurfa'da daha çok evlerde, yaz aylarında yapılır. Ev yemeği çıkaran bazı lokantalarda mevsiminde görülebilir; ama düzenli olarak menüsünde bulunduran yer azdır. Şehre gelip dövmeci tatmak isteyenler için en gerçekçi yol, yöresel ev yemekleri sunan mekânlara mevsiminde sormak ya da bir Urfa evinin yaz sofrasına konuk olmaktır. Kış aylarında domatesin tadı azaldığı için pek yapılmaz.
İklim'de
Menümüzde dövmeç yok. Yaz sofrasının ferah tarafını bizde Ekstra Bostana, gavurdağı salatası ve acılı atom gibi mezeler karşılar.
Dövmeç hakkında
Dövmeç nedir?
Bayat ekmek ya da yufkanın domates, isot, soğan, sarımsak ve yeşillikle dövülerek karıştırıldığı bir Urfa mezesidir. Pişmez, soğuk ya da oda sıcaklığında yenir.
Dövmeç nerenin yemeği?
Şanlıurfa'ya ait bir ev mezesidir; Urfa'da döğmeç yazımı da kullanılır.
Dövmeç acı mı?
İsotla yapıldığı için hafif acıdır; isot miktarı azaltılarak daha yumuşak hazırlanabilir.
Dövmeç kaç kalori?
Ekmek ve zeytinyağı miktarına, peynir katılıp katılmamasına göre değişir.