Nedir?
Ekşili çorba, Urfa'nın mercimek çorbasına verdiği mayhoş bir yorumdur. Mercimek suyla, çorba kıvamına gelene kadar pişirilir ve tuzlanır. Sonra tuzla dövülmüş sarımsak ve limon suyu çorbaya katılır; üstüne sadeyağda kızdırılmış pul biber ve kuru nane dökülür. Sarımsak ve limon, sade mercimeğe keskin, ferah bir tat ekler.
Adı ve kökeni
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi'nin yayımladığı yöresel tariflerde yemek "Ekşili Çorba" adıyla verilir ve bir notla açıklanır: "ekşi" sözcüğü Urfa ağzında metatez denen ses yer değiştirmesine uğrayarak "eşki" diye söylenir; tıpkı "çömlek" yerine "çölmek", "doğrama" yerine "dorgama" denmesi gibi. Bu yüzden çorbanın yerel adı eşkili çorbadır. Aynı kökten gelen adlar Urfa mutfağında sık görülür: ekşili köfte, ekşili dolma ve tescilli biber turşusu eşkili. Ercan ve Erdoğan'ın 2023 menü taramasında ekşili çorba, Şanlıurfa işletmelerinin az bir kısmının menüsünde yer almaktadır.
Malzemeler
- Mercimek
- Su
- Sadeyağ
- Sarımsak
- Limon suyu
- Pul biber ya da isot
- Kuru nane
- Tuz
Nasıl yapılır?
- Mercimekler yıkanıp tencereye alınır.
- Su ve biraz sadeyağ eklenerek mercimek çorbası kıvamına gelene kadar pişirilir.
- Tuz eklenip bir taşım kaynatılır.
- Ayıklanıp dövülen sarımsaklar limon suyuyla birlikte çorbaya katılır.
- Ayrı tavada sadeyağ kızdırılır, pul biber eklenip yağ dağlanır.
- Biberli yağ çorbanın üstüne dökülüp karıştırılır, kuru nane serpilir ve servis edilir.
Sarımsak ve limon pişirmenin sonunda eklendiği için tazeliklerini korur; çorbanın uzun süre kaynatılmaması önerilir. Ekşiliği limonun miktarıyla, acısını biberin cinsiyle ayarlayabilirsiniz.
Ne zaman, nasıl yenir?
Hafif ama ısıtan bir çorbadır; soğuk günlerde öğünün başında ya da ekmekle birlikte tek başına hafif bir öğün olarak içilir. Malzemesi evde hep bulunan şeylerden oluştuğu için hızlı hazırlanır; mercimek önceden ıslatılmadan da pişer. Yanına ekmek, turşu ya da taze soğan yakışır. Mercimekli öteki Urfa çorbalarından mahluta bulgurla koyulaşır, hamurlu aş ise hamurla doyurucu hâle gelir; ekşili çorbayı ayıran limon ve sarımsaktır.
Şanlıurfa'da nerede yenir?
Çorba satan lokantalarda zaman zaman bulunur; ancak menülerde daha çok sade mercimek ve ezogelin görülür. Ekşili çorbayı en kolay evlerde ya da yöresel mutfağa ağırlık veren yerlerde bulursunuz. Sade bir mercimek çorbasına limon sıkıp sarımsak isteyerek de benzer bir tat elde edebilirsiniz.
İklim'de
Menümüzde ekşili çorba adıyla bir çorba yok. Mercimek Çorbası soğan, biber, roka ve limonla gelir; Ezogelin Çorbası da mercimekli çorbalarımız arasındadır.
Ekşili çorba hakkında
Ekşili çorba hangi mercimekle yapılır?
Belediyenin yöresel tarifinde mercimeğin türü belirtilmez; mercimek çorbası kıvamına gelene kadar pişirildiği yazar. Kırmızı mercimekle daha pürüzsüz, yeşil mercimekle daha taneli bir çorba olur; tercih evden eve değişir.
Eşkili ne demek?
Urfa ağzında 'ekşi' kelimesi ses yer değiştirmesiyle 'eşki' diye söylenir. Eşkili çorba, ekşili çorba demektir.
Ekşili çorbada et var mı?
Yayımlanmış Urfa tarifinde et yoktur; mercimek, sarımsak, limon, sadeyağ, pul biber ve naneyle yapılır.